EN / TR
Menü
 

EFET Hub Gelişim Raporundan çıkarmamız gereken dersler

haber
02 Eki

Türkiye’nin doğal gazda salt bir transit ülke değil, aynı zamanda bir doğal gaz ticaret merkezi de olmakistediği en yetkili makamlar tarafından son birkaç yıldır açıkça ifade ediliyor.

Bunun da ötesinde, bu strateji devletin resmi dokümanlarında da yerini almış durumda. Bu çerçevede, altyapının geliştirilmesi başta olmak üzere, teknik ve mevzuat ölçeğinde hummalı çalışmalar yürütüldüğünü de biliyoruz.

2 kış öncesine kadar bir hafta, on gün süren soğuk hava dalgaları doğal gaz kesintisi anlamına geleceği için tüm sektör temsilcilerini endişelendirirken, şu an nispeten daha huzurluyuz.

Elektrik piyasasında gaz kesintilerinden kaynaklanan ciddi fiyat dalgalanmalarına da artık rastlamıyoruz.

EPİAŞ bünyesinde devreye giren Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası (OTSP) ve bu bağlamda mutfakta yürütülen teknik ve mevzuat çalışmalarına yakından şahit olan bir sektör çalışanı olarak ilgililere ne kadar teşekkür etsek az.

Çok ciddi bir sıkıntı yaşanmadan yeni piyasa yapısına geçiş artık neredeyse tamamlandı. Tüm Taşıtanlar EPİAŞ alt yapısını rahat bir şekilde kullanabiliyorlar.

OTSP’nin en büyük önemi, kısaca hub denilen “sanal ticaret noktası” olarak doğal gaz ticaretindeki yerini alması.

Avrupa’nın gelişmiş hubları olarak tarif edilen NBP, TTF ve daha az likit kabul edilen PSV, CEGH gibi hublar aslında o ülkelerdeki EPİAŞ’ınOTSP’sine benzer ticaret noktaları.

Bu sanal ticaret noktalarının temel başarısı, oluşturabildikleri rekabet ile şeffaf ve üçüncü taraflarca güvenilir bulunan referans fiyat üretebilme kapasitelerinden geçiyor.

Avrupa Enerji Tacirleri Federasyonu (EFET), her yıl Eylül ayında yayımladığı bir raporla, Avrupa’da bulunan hubların gelişmişlik seviyelerini, belli başlı ticari parametreler çerçevesinde ölçüyor.

Bu parametrelere bakıldığında, ticari kolaylığın, şeffaflığın, güvenilir fiyat oluşumunun ve iletim sistem operatörünün bağımsızlığı ile sağladığı hizmetlerin en önemli hususlar olduğunu görüyoruz.

Bu çerçevede 20 puan üzerinden değerlenen hublar, aldıkları puana göre bir sıralamaya tabi tutuluyorlar.

Ahiren BOTAŞ İletim’in altında bulunan Ulusal Dengeleme Noktası (UDN), şimdiyse benzer ticari işlemleri yürüten EPİAŞ Sürekli Ticaret Platformu (STP)üzerinden son 4 yıldır ülkemizin performansı da, diğer ülkelerle aynı kriterler çerçevesinde EFET’in hazırladığı bu raporda değerlendiriliyor.

Aşağıdaki grafikte de görüleceği üzere, sınırlı puan artışına rağmen ülkemiz hala son sıralardan kurtulabilmiş değil.

OTSP kapsamında yürütülen çalışmalar önümüzdeki yıl Türkiye’nin puanını artıracak olmakla birlikte, tahminen 9-10 puan bandına erişerek halihazırda Macaristan ve Polonya’nın bulunduğu noktaya yaklaşmış olacağız.

Ekran Alıntısı

Tablo 1: EFET Hub Gelişim Raporu Ülke Değerlendirmeleri[1]

Peki, bu kadar yoğun çalışmaya rağmen, neden Türkiye bu endekste ciddi manada ilerleme kaydedemiyor?

Bu sorunun cevabı aslında çok basit… Yıllardır dile getiriyoruz, fiyatlara müdahale edildiği, sübvansiyonun bulunduğu ve çok tedarikçili bir yapıya haiz olmayan piyasalar hub olamazlar.

EFET’in yaptığı değerlendirmeye bakıldığında, temel eksikler olarak bu hususların işaret edildiği hemen görülecektir. Sübvansiyonun yer aldığı, ticaret platformunda ağırlıklı ticaretin tek oyuncu tarafından gerçekleştirildiği, iç piyasadaki yıkıcı fiyat nedeniyle güvenilir bir fiyat endeksinin oluşturulamadığı bir ortamda, en ileri seviyede teknik alt yapıyı kursak da hub olamayacağımızı üzülerek söylemek durumundayız.

Geçtiğimiz hafta PETFORM ve GAZİD işbirliğinde gerçekleştirilen 12. Doğal Gaz Ticaret Forumu’nda da vurgulandığı üzere, teknik seviyede yürütülen çalışmalarda son derece iyi bir aşamadayız. Ancak, sorunlar artık kozmetik müdahaleler ile düzeltilmenin çok ötesine geçti.

Sorunlar son derece makro olduğu için, üretilmesi gereke çözümler de makro ölçekte olmalı. OTSP’deki likiditeyi arttırmak ve dolayısıyla hub skorumuzu yükseltmek için aşağıdaki 10 maddede listelediğim konularda ciddi adımlar atmamız gerektiğine inanıyorum:

  • Çok oyunculu piyasa yapısının korunması ve oyuncu sayısını arttırıcı adımlar atılması
  • Şeffaf ve piyasa tabanlı fiyat oluşumunun sağlanması, sübvansiyonun kaldırılması
  • İthalat ve ihracatın önündeki engellerin kaldırılması
  • Kısa dönemli esnek kontratların oluşabilmesi için nihai teslim noktası ve ihracatı kısıtlayıcı hükümlerinin uluslararası sözleşmelerden kaldırılmasına yönelik müzakerelerin gerçekleştirilmesi
  • Portföyün dengeli dağıldığı bir toptan satış piyasasının tesis edilmesi
  • İletim sistem operatörünün ayrıştırılması
  • Arz çeşitliliğin arttırılması
  • Vadeli piyasa ürünlerinin oluşturulması
  • Altyapının sürekli olarak güçlendirilmesi
  • Piyasa yapıcıların devreye girmesi

[1]EFET GasHub Development Study: https://efet.org/energy-markets/gas-market/european-gas-hub-study/

Eser Özdil